Châu Minh Viễn, phó giáo sư Viện nghiên cứu Động vật Dược liệu thuộc Đại học Nông nghiệp tỉnh. Bố ông là vị thầy thuốc già xuất thân từ Ngưu Giác Loan, cả đời gắn bó với đông trùng hạ thảo và rết. Cụ đã qua đời năm năm trước, nhưng gia đình vẫn giữ chút liên lạc với làng. Châu Minh Viễn đã nghiên cứu về các loài động vật chân khớp dùng làm thuốc suốt hai mươi năm, rết bọ cạp nhện gì ông cũng gặp qua rồi, tự nhận lá gan không hề nhỏ. Hai giờ chiều, ông lái chiếc Passat đời cũ đến Ngưu Giác Loan. Mã Thuyên Tử đón ông ở đầu làng. “Giáo sư Châu, đi lối này ạ.” “Cậu Mã phải không? Chuyện con rết mà cậu nói trong điện thoại rốt cuộc là tình hình thế nào?” “Chú đến nơi thì biết ạ.” Châu Minh Viễn mỉm cười, không để tâm lắm. Ông đã thấy quá nhiều trang trại chăn nuôi nông hộ rồi, vài trăm hay vài nghìn con rết ông nhắm mắt cũng phân loại được. Đi đến cửa nhà Sầm Thu Hà, cô đã đứng đợi sẵn. “Giáo sư Châu, cháu là Sầm Thu Hà.” “Chào cháu, chào cháu. Đàn rết nhà cháu đâu cho chú xem thử?” “Chú chuẩn bị tâm lý trước nhé.” Châu Minh Viễn xua tay: “Không sao, chú làm nghề này hai mươi năm rồi, sóng to gió lớn gì mà chưa thấy qua.” Sầm Thu Hà gật đầu, đẩy cửa sân ra. Châu Minh Viễn ngó đầu vào nhìn. Ba giây đồng hồ. Ông lùi lại hai bước. Tháo kính xuống, dụi dụi mắt, rồi lại đeo lên, nhìn thêm một cái nữa. “Cái này…” Ông quay đầu nhìn Sầm Thu Hà, rồi lại quay đầu nhìn cái sân. “Bao nhiêu con?” “Cháu chưa đếm. Chú vào xem thử đi?” Châu Minh Viễn hít một hơi sâu, gật đầu. Sau khi vào trong, ông ngồi chồm hỗm trên mặt đất nhìn rất lâu. Rồi đứng dậy, đi vòng quanh sân một vòng. Rồi đi vào nhà. Rồi ra bể chăn nuôi. Toàn bộ quá trình không nói một câu nào. Sầm Thu Hà và Mã Thuyên Tử đứng ở cửa đợi, đưa mắt nhìn nhau. Nửa tiếng sau, Châu Minh Viễn đi ra. Sắc mặt ông rất phức tạp. Không phải sợ hãi, mà là chấn động. Sự chấn động ở tầm mức học thuật. “Sầm Thu Hà.” “Dạ?” “Cháu có biết trong nhà cháu đang có thứ gì không?” “Rết ạ.” “Không phải rết bình thường.” Giọng Châu Minh Viễn run run, nhưng không phải run vì sợ, mà là run vì kích động. “Rết Thiếu Cức đầu vàng. Mà không phải đột biến đầu vàng bình thường đâu — trong bể nuôi chú nhìn thấy mấy cá thể chiều dài vượt quá hai mươi lăm centimet. Hai mươi lăm centimet đấy! Cháu có biết điều này có ý nghĩa gì không?” Sầm Thu Hà lắc đầu. “Kỷ lục mẫu vật rết Thiếu Cức đầu vàng lớn nhất ghi nhận trong nước là hai mươi hai centimet. Trong nhà cháu có cá thể sống vượt qua cả kỷ lục đó.” “…” “Hơn nữa đặc tính đầu vàng của bầy rết này cực kỳ ổn định, không phải biến dị cá biệt, mà là tính trạng của cả quần thể. Điều này cho thấy sau sáu năm sinh sản khép kín, nó đã hình thành một quần thể di truyền ổn định.” Châu Minh Viễn nhìn Sầm Thu Hà, hai mắt sáng rực, “Tiểu Sầm, cháu có biết giá trị học thuật của chuyện này lớn đến mức nào không?” Sầm Thu Hà không hiểu lắm về giá trị học thuật. Cô chỉ muốn biết một vấn đề thôi. “Giáo sư Châu, trị giá bao nhiêu tiền ạ?” Châu Minh Viễn ngẩn người một lát, rồi bật cười. “Cháu hỏi giá trị thị trường à?” “Vâng.” “Nói thế này nhé.” Châu Minh Viễn bẻ đốt ngón tay tính toán, “Rết đầu vàng sống thông thường, giá thu mua khoảng tám mươi đến một trăm rưỡi. Nhưng của nhà cháu không phải loại thường. Kích thước, ngoại hình và sự ổn định di truyền của chúng, trên thị trường trong nước không tìm được chỗ thứ hai. Nếu đem bán làm con giống —” Ông ngừng một chút. “Một cặp rết giống, loại ngoại hình đẹp, ít nhất cũng phải tám trăm đến một nghìn.” Cổ họng Sầm Thu Hà chuyển động. “Chú ước tính sơ bộ quy mô bầy rết nhà cháu. Trong sân, trong nhà cộng với bể nuôi sau nhà, ước tính bảo thủ… khoảng hai vạn đến ba vạn con.” Hai vạn đến ba vạn. “Tất nhiên không phải con nào cũng có thể bán làm giống. Nhưng chỉ tính việc bán rết sống làm thuốc, theo giá trung bình một trăm tệ một con, hai vạn con đã là hai triệu tệ. Nếu sàng lọc ra con giống chất lượng cao rồi định giá riêng…” Châu Minh Viễn nhìn Sầm Thu Hà, vẻ mặt cực kỳ nghiêm túc. “Đánh giá tổng thể, giá trị thương mại của đàn rết nhà cháu — ước tính bét nhất cũng phải trên năm triệu tệ. Nếu thao tác tốt… lên tới chục triệu tệ không thành vấn đề.” Trong sân rất yên tĩnh. Rết đang bò. Gió đang thổi. Chân Sầm Thu Hà lại nhũn ra. Lần này là Mã Thuyên Tử đỡ lấy cô. Châu Minh Viễn nói tiếp: “Chú có mấy người bạn bên doanh nghiệp dược, vẫn luôn tìm kiếm nguồn giống rết đầu vàng chất lượng. Nếu cháu có ý định bán, chú có thể làm người trung gian. Nhưng —” “Nhưng sao ạ?” “Thứ nhất, cháu phải đảm bảo tính hợp pháp của đàn rết này. Giấy phép chăn nuôi có không?” Sầm Thu Hà vỗ đùi cái đét: “Có! Năm đó cháu có làm thủ tục!” Hồi đó tuy còn trẻ, nhưng lúc theo ông thầy thuốc học nghề, cụ già đã dặn đi dặn lại một câu — “Làm nghề này, thủ tục giấy phép còn quan trọng hơn kỹ thuật”. Thế nên năm đó cô đã mất hai tháng chạy lên huyện mấy bận, xin đầy đủ Giấy phép chăn nuôi đặc biệt và Giấy phép kinh doanh. “Giấy tờ đâu?” “Nằm trong ngăn kéo tầng hai nhà cũ. Nếu rết chưa bò vào…” “Thứ hai.” Châu Minh Viễn giơ hai ngón tay lên, “Chuyện giải tỏa nhà cháu phải kéo dài thời gian. Đàn rết này không thể chuyển đi, ít nhất là trong thời gian ngắn không thể chuyển đi quy mô lớn. Chúng đã thích ứng với môi trường này rồi, mạo hiểm di dời có thể gây sốc chết hàng loạt. Cháu phải đàm phán với bên giải tỏa.” “Chuyện này…” Sầm Thu Hà nhíu mày, “Sáng nay Giả Đức Quý vừa tới giục xong.” “Giả Đức Quý?” Châu Minh Viễn nhíu mày, “Cái lão trưởng thôn đấy á?” “Vâng.” “Ông ta có biết giá trị của đám rết này không?” “Chắc là không ạ. Lão bảo cháu xịt thuốc diệt đi.” Châu Minh Viễn “hừ” lạnh một tiếng. “Xịt thuốc? Phí của trời.” Ông vỗ vỗ vai Sầm Thu Hà. “Thu Hà, nghe chú. Hai ngày tới đừng làm gì cả, chú về liên hệ với mấy người bạn bên doanh nghiệp. Chậm nhất là ba ngày, chú sẽ dẫn người tới đánh giá chính thức. Trước lúc đó —” Ông hạ thấp giọng. “Đừng để bất kỳ ai đụng vào đàn rết nhà cháu. Đặc biệt là cái lão họ Giả kia.” Sầm Thu Hà gật đầu. Năm triệu. Thậm chí cả chục triệu tệ. Cô đứng ở dây chuyền vặn ốc vít suốt sáu năm, gom góp được ba vạn hai. Đàn rết sau vườn nhà cô, sáu năm không ai ngó nghìng, tự sinh sản ra một quần thể trị giá hàng chục triệu. Đúng là tạo hóa trêu người. Không, tạo hóa nuôi rết. Tối hôm đó, Sầm Thu Hà ngồi một mình trước cửa nhà Mã Thuyên Tử, hứng gió núi, nhìn về phía căn nhà hai tầng tối đen như mực của nhà mình phía xa. Trong ngôi nhà đó chứa đầy rết. Rết của cô. Những con rết trị giá hàng chục triệu. Sầm Thu Hà bật cười. Cười ra tiếng. “Mẹ kiếp, lúc ra khỏi nhà mà nhìn thêm một cái, thì có phải sáu năm qua đi làm thành công cốc không?”